Sinir Sistemi IV

255

Evet arkadaşlar bu yazı insanı insan yapan sinir sisteminin son serisidir. Sinir sistemi, herkesin mutlaka bilmesi gerekli bir konudur. Günlük hayatımızda, işimizde, sporcu isek spor aktivitelerimizde ve diğer tüm aktivitelerimizde sinir sistemi devreye girmektedir. Sinir sistemimizde oluşan ufak hasarlar bile çok ciddi problemlere yol açmaktadır. Keyifli okumalar…

2. OMURİLİK ( MEDULLA SPİNALİS)

⊗ Omurilik, omurların içinde bulunanuzunca uzanan sinir dokusudur.

 Vücut ile beyin arasındaki iletişimi medullaspinalis sağlar. organlardan beyne ve beyinden organlara doğru giden sinirler, omurilikte çapraz yaparak gider. Buna refleks yayı da denmektedir.

 Omurilikte bulunan iletişim sinirleri, bacak ve kolların duyu ve motor sinirleri içinde refleks refkleks yayını yaparlar; hem visseral “organlara bağlı” hem de somatik “duyulara ve kaslara bağlı” spinal refleks hareketlerini yaparlar.

 Somatik spinal dediğimiz refleksler çizgili-iskelet kas ve derideki duyu reseptörlerinden almış olduğu uyaranlara tepki vermektedir.

 Bedenin farklı bölgelerinden aldığı uyarıları beyne, beyinden almış olduğu emirleri de kaslara ve salgı bezlerine iletmektedir.

BİR REFKLEKS ÖRNEĞİ

 Ayağımıza ağır bir cisim düştüğünde deri içinde bulunan algılayıcılara uyarı iletilir

 Alınan uyarı duyu sinirlerine gönderilir.

⊗ Duyu sinirleri omurilik içinde bir ya da birden çok sinir hücresiyle bağlantıdadır.

 Duyu sinirlerinden gelen uyarıya karşı omurilikte oluşan cevap, harekete yöneltici yani motor sinirlere iletilir.

 Bu cevap, harekete yöneltici sinirlerle bacak kaslarına verilerek ayağımızı hızla çekmemizi sağlar.

 İşin ilginç tarafı refleksin merkezi omuriliktir!

 Bir takım refleksler kişinin almış olduğu özel eğitimle kazanılabilir. Örnek: araç kullanmak, dikiş yapmak, çeşitli hareketler yapmak vb. Bu hareketleri öğrenene kadar beyin tarafından denetleniriz

 Ancak bu ve bu gibi hareketleri öğrendikten sonra beyin devreden çıkar ve omurilik işleme girer.

 Tabi yine bu ve bu gibi hareketlerde hata yapacak olursak beyin tekrar işleme girer ve hatayı düzeltir.

 Bazı refleksler bireyin özel eğitimiyle kazanılır, örnek: otomobil kullanmak, patenle kaymak, örgü örmek, dans etmek vb. Bu hareketler öğrenilene kadar beyin tarafından denetlenir.

Refleks Yayının görevini yapıp yapmadığı nasıl anlaşılır?

Duyu sinirlerine rahatsızlık veren bir uyarı geldiğinde (yanma, ağrı vs), bağlantı siniri yardımıyla uyarı direkt motor sinire verilir ve kas hemen “istemsiz şekilde” hareket eder

İlginç tarafı rahatsızlık veren uyarı beyne gelmeden, kolun, bacağın veya vücudun herhangi bir yerinin bu uyarandan uzaklaştırılması gerçekleştirilmiştir. İşte buna refleks denmektedir.

Bu arada beyin bu süre zarfında devre dışıdır.

Lastik çekiç yardımıyla patellatendona vuruş yapılarak kişinin refleks yayının ne denli sağlam olduğunu kontrol edebilmekteyiz.

Beyin tabanında bulunan aynı zamanda 12 çift olan kraniyal sinirler, kafa tasındaki boşluklardan çıkarak başın, boynun, göğsün bir bölgesinin, göğüs ile karındaki organların duyusal ve motor sinirlerini meydana getirir.

1. ÇEVRESEL (PERIFERİK)  SİNİR SİSTEMİ

Organlardan merkezi sinir sistemine mesaj getiren ve merkezi sinir sisteminden organlara emir ileten sinirlerden oluşur.

Organlardan merkezi sinir sistemine mesaj ileten ve merkezi sinir sisteminden organlara emir gönderen sinirlerden meydana gelmektedir.

İlk boyun omurunda bulunup, beşinci kuyruk sokumundaki omura kadar; her omur basamağında omurilikten iki sinir kökü çıkmaktadır.

Omurun iki kısmındaki aralıklardan çıkmakta olan bu spinal motor lifleri kaslara motor dediğimiz yani hareket uyarılarını taşıyorken; aynı zamanda organlardan ve deriden gelmiş olan uyaranları da omurliğe taşırlar.

Bel ve boyun kısmındaki sinir liflerinin dizimi, bacaklarda ve kollarda çok fazla nicelikte kas olduğu için biraz daha karışıktır, diyebiliriz.

Spinal sinir kökleri bir araya gelerek karışık sinir ağlarını yani pleksus’u meydana getirirler.

Bu sinir ağları, kollarda “brakiyalpleksus” adını alırken, bacaklarda ise “lumbosakralpleksus” adını almaktadır.

Çevresel sinir sistemi ikiye ayrılır;

I. İstemli-somatik, kişinin isteğine bağlı olarak hareket eden sinir sistemi

II. İstem dışı-otonom kendi kendine hareket eden sinir sistemi

I. SOMATİK SİNİR SİSTEMİ

Merkezi sinir sistemine duyusal bilgi ileten periferik sinirler ile iskelet kaslarımıza uyarıyı gönderen motor siniir liflerinden meydana gelmiştir.

 Afferent (duyusal) ve efferent (motor) kısmlarından oluşmuştur.

 Afferent kısım kas, eklem, tendon ve duyu organlarındaki uyaranları alır

 Efferent kısım ise bu uyaranları değerlendirmekle görevlidir.

 Duyu ve hareket sinirlerinden sorumludur; kapsadıkları organlar çizgili kaslardır.

 Bu sistem kişi bilinci ile çalışır.

 Somatik sinirler, kişinin çizgili-iskelet kaslarını istemli şekilde hareket ettirmesini sağlamaktadır.

II. OTONOM (VİSSERAL, VEJETATİF) SİNİR SİSTEMİ

 Bedenin dengesini sağlamak için, bilinç dışı çalışır.

 Otonom nöronlar ikiye kısımda incelenir: sempatik ve parasempatik nöronlar.

 Düz kasların, kalp kasının ve salgı bezlerinin çalışmasını dengeler. Bu düzenleme artış/yükseliş-azalış/yavaşlama/baskılama tarzında gerçekleştirilir.

 Otonom nöron düğümleri mevcuttur.

 Afferent(duyu), efferent(hareket) ve integrasyon(birleştirme) merkezi ile ilişkileri bulunmaktadır.

SEMPATİK SİNİR SİSTEMİ (SSS): Duygularla hareket sağlayan kısımdır. Korku, mutluluk, heyecan benzeri hallerde sempatik sinir sistemi devreye girer, kan basıncı yükselir, kalp hızlanır ve sindirim yavaşlar. T1 de başlar L2 ya da L3 de biter.

SEMPATİK TEPKİLER: Daha çok fiziksel ya da duygusal baskılar sonucu (stres) görülmektedir.

⊗ SAVAŞ ya da KAÇ tepkisi oluşur

⊗ Gözbebekleri büyüme görülür.

⊗ Kalp hızında artış görülür, kalp adelesi daha güçlü pompalar ve kan basıncı artar

⊗ Vücuttaki kan önemli organlara gider, çizgili kaslara ve kalp kaslarına daha çok kan aktarılır.

⊗ Terleme görülür

⊗ Soluk güzergahları büyür ve solunum da artış görülür.

 Kan şekerinde artış görülür

 Sindirimdeki ve idrardaki sfinkterler kapanır

PARASEMPATİK SİNİR SİSTEMİ(PSS): Daha çok sempatik nöronları düzenleme ile uğraşmaktadır. Uyarıları duyu sinirleri ile merkezi sinir sistemine getirir ve görülen tepkimeleri hareket sinirlerle effektör organlara ulaştırır.

Merkezi mezensefalon, köprü ve medulla spinalis soğanında görülür. Liflerini kraniyal ve sakral nöronlardan almaktadır.

Kısaca başlangıcı beyindeki gövdede olup, S2 ya da S4 de son bulur.

PARASEMPATİK TEPKİMELER: Daha çok sempatik değişiklikler nedeniyle görülür.

⊗ DİNLEN ve SİNDİR istemi görülür

Bedenin normal hale ulaşmasını, dinlenme esnasında enerji dengesinin normal ayara getirlimesi için uğraşır.

 Yani sempatik tepkimelerin normal hale gelmesini sağlar.

⊗ Kalbin normal düzeye gelmesi için, solunum yolunun ve gözbebeklerinin normal düzeye(çaplarına) gelmesini sağlar

 Tükürük ve bağırsak salınımıyla bağırsak devinimlerini yükseltir

 Birey korkusundan kaçamıyorsa ya da korkusunun üstesinden gelmek adına çıkış kapısı yoksa: parasempatik tepkimelerde artış görülür; parasempatik tepkimeler idrar ve dışkı üzerindeki kontrolünü kaybeder.

Küçük bir not ile sinir sistemi yazımı sonladırmak istiyorum: Beynimizi ve diğer tüm hücrelerimizi-organlarımızı daha iyi kullanabilmek adına, düzenli egzersiz eşliğinde, biraz da beslenmemize dikkat etmemiz çok önem taşımaktadır. Sağlıkla-Sporla-Bilimle kalın.

Merhabalar, ben Spor Bilimleri Fakültesi öğrencisi Poyraz Dik olarak, VIAKEP.COM üzerinden siz değerli okurlara, bolca argümanlı makaleler yazma düşüncesindeyim. Alanım spor olduğu için, daha çok spor, sağlık, gelişim ve beslenme üzerine yazmayı öngörüyorum. Bunun yanında, ara ara felsefi yazılarımı da sizler ile buluşturmak istediğimi tebliğ ederim. İlginiz için hepinize teşekkürlerimi borç bilip, keyifli okumalar temenni ederim…

Bu konuyla ilgili yorumunuzu yazın