Beyni Oluşturan Yapılar Ve Görevleri – Sinir Sistemi III

353

Evet değerli okurlar, daha önce sizlere  sinir sisteminden iki defa bahsetmiştim. Fakat yazı çok uzun olduğu için farklı bir yazıda devamını sizler ile yine buluşturacağımı dile getirmiştim. Şimdi de bahsini yapmış olduğum gibi sinir sistemine kaldığımız yerden devam ediyoruz. Keyifli okumalar…

1- SEREBRAL KORTEKS
-Beynin (serebrum) bütün kıvrımlarını bütünüyle çevrelemektedir. Serebral korteksin kalınlığı 2 ile 6 mm arasında değişmektedir.
-Serebral korteksin sağ ve sol yarısı korpus kallosum dediğimiz, kalın bir bandı meydana getiren sinir lifleri ile  bağlantı kurmuştur.
-İnsanlarda serebral korteksin etrafı birden fazla girinti ve çıkıntılarla çevrelenmiştir. Serebraldeki bu çıkıntılara gyrus denmektedir. Girintilere ise sulcus denir.
-Beynin etrafı böyle arttırılmıştır.
Serebralın korteks; düşünmeyle, istemli hareketleri gerçekleştirmekle, dil, sonuç çıkarmakla ve algılamayla görevlidir.
Bilinenin aksine beynin yarım küreleri zıt yönleri kontrol etmektedir. Bu yarım küreler bedenin zıt bölgeleri üzerinde etkiye sahiptir. İnsanların % 90-95’inde sol beyin daha güçlüdür. Sol beyin: sağ elin kontrolünü, okuma ve yazmayı, sayısal ve bilimsel yeteneği, düşünmeyi, mantığı kullanabilme ve çözümleyerek sonuç çıkarma gibi motor bölgere sahiptir.
Sağ beyin: görme ve hayal gücü, müzik ve sanat üzerinde, yüzlerin ve şekillerin hatıra gelmesinde ve anlayışın oluşması gibi niteliklere sahip motor alanlar bulunmaktadır.

2- BEYİN SAPI
Omuriliğimiz ile beynimiz arasındaki etkileşimi oluşturan kısımdır. Beyin sapındaki bir kaç bölge kan basıncı, kalp hızı ve solunum gibi hayati değer taşıyan fonksiyonların sağlıkla seyir etmesi için görevlendirilmiştir.
-Beyin sapındaki alanlar, omurilik soğanı (medulla oblangata), köprü (pons), retiküler formasyondan oluşmuştur.
OMURİLİK SOĞANI(medulla oblangata, bulbus): Beyin sapının omuriliğimizle birleştiği en altaki alana omurilik soğanı denmektedir. Solunumun ve dolaşımın merkezi olarak bilinir. Solunumun hareketlerinden ve kalbin çalışma hızından sorumludur.
Kan damarlarının vazokontriksiyonu, vazodilatasyonu, yutkunma, hıçkırık, griplerde görülen hapşırma, kusma, tükürük oluşturma gibi kendi başına hareket oluşturan istemsiz hareketlerin merkezi olarak bilinir.
KÖPRÜ (pons), medulla oblangata ile orta beyni birleştiren kısımdır ve formasyonu teşkil eder.
ORTA BEYİN (mesencephalon),  beyin sapının en kısa kısmı da denebilir.. Görme ve işitme duyusunun vermiş olduğu reaksiyon ile bunların başlattığı reflekslerle bağlantılıdır. Orta beyinde substantia nigra denilen geniş ve kapalı renkte çekirdekler bulunmaktadır
Orta beyin dopamin salgılar ve orta beynin hasarlanması sonucunda parkinson diye adlandırılan hastalık oluşmaktadır.

3- SEREBELLUM (BEYİNCİK)
Beyin sapının arka tarafında bulunan beyincik, merkezi sinir sistemimizin ağırlığında ortalama  % 10’luk bir alan yer alır. Beyinde olduğu gibi beyincik de iki adet yarım küreden oluşmaktadır ve onları da saran kabuk mevcuttur.
Başlıca işlevi hareket, denge ve duruşun ayarlanmasıdır.
Kulakta bulunan yarım daireden almış olduğu mesajlar vasıtasıyla vücudun dengesini sağlamaktadır.
Beyincik, otonom-istemsiz hareketlerin merkezidir. Bedenin duruş pozisyonunu, kasların kasılma ölçüsünü, kalbin fonksiyonlarını, solunum fonksiyonlarını, damarlarının iç içe girip genişlemesini, yutkunma, öksürük, hapşırma, kusma, tükürük oluşturma ve kas hareketlerinin zaman dengesini  ayarlama gibi istemsiz hareketlerden sorumludur.
En önemlisi beynin hareketle ilgili kısımları içinde bağlantıyı gerçekleştirir; beyincik yoksa yazma işlemi, dikiş dikme işlemi gibi  hareketler oluşturulamaz.

4- BEYİN-OMURİLİK SIVISI (BOS)
Bu sıvı araknoid ve piamater arasında kalan alanı doldurur, bu sıvı meninksin yardımıyla oluşmaktadırlar.
Beyin ve omurilik bu sıvının içinde korunmaktadır. Bu sıvı bu bölgelerin ani çarpma vb. durumlarında su yastığı pozisyonuna geçerek beyni darbe ve hasarlardan uzaklaştırır.
Bundan ayrı kan ile beyin arasında olan besin maddesi ile atık maddelerin değiştirilmesinde rol alır.
İçinde küçük bir miktar protein, oksijen, potasyum, karbondioksit, kalsiyum, sodyum, magnezyum, klor iyonları, glukoz, sayılı lökosit ve çeşitli organik bileşikler bulunmaktadır.
Kafatasının herhangi bir yerinde oluşan kırıklar sonucu dış tabakaları koruyan bölgelerin zarar görmesiyle bu sıvı dışarı akabilir. Çoğunlukla burun (rinore) ya da kulaktan(otore) olan akmalar görülmektedir.

5- HİPOTALAMUS 
Beynin altında bulunan bezelye botundaki yapıya hipotalamus denir. Hipotalamus, vücut sıcaklığını dengelemekle uğraşır. Herhangi bir durumda vücut sıcaklığı artarsa, hipotalamus bunu hemen algılayıp deride bulunan kılcal damarları genişletir ve ter oluşturarak sıcaklık değerini düşürür. Yani hipotalamus, aksi durumlarda vücudun sıcaklık dengesini sağlamak için devreye girmektedir.
-Bunun yanında hipotalamus hipofiz bezinin kontrolünü sağlamakla beraber; açlık, duyguların düzeni ve susuzluk üzerinde başrolü alır.

6- TALAMUS
Talamus dışarıdan gelen duyusal bilgileri alır ve daha sonra bunu serebral kortekse ulaştırır. Bunun yanında serebral korteksin iletmiş olduğu bilgileri de medulla spinalis (omurilik) ve beynin farklı bölgelerine ulaştırır. Talamusun rolü duyusal ve motor bilgileri bir araya getirerek bütünlük oluşturmaktır.

7- LİMBİK SİSTEM 
Bu yapı, gelen uyarıya karşı gösterdiğimiz duygusal tepkinin kontrolünü sağlamaktadır. Limbik sistemin bir bölümü olarak bilinen hipokampusun işlevi de öğrenme ve hafıza durumlarıyla bağlantılıdır.

8- BAZAL GANGLİONLAR
Kısaca koordinasyon yöneticisi olarak nitelendirdiğimiz bu sistem daha açık ibareyle, karmaşık motor hareketlerin yapılmasını ve yönetilmesini sağlamaktadır.  Ganglionlar hareket koordinasyonunun kontrolünü yapar. Bu yapı; globus pallidus, kaudat nükleus, subtalamik nükleus, putamen ve substantia nigra diye adlandırılan yapılardan oluşmaktadır.

Evet değerli okurlar yine bir yazının sonuna geldik ancak yazı yine tamamlanmadı, sinir sistemi bizi biz yapan sistem olduğu için anlatılması biraz zaman alıyor. İlerleyen süreçte sinir sistemimizin devamını sizlerle tekrar buluşturacağım. Sağlıkla-Sporla-Bilimle kalın. 👍

Merhabalar, ben Spor Bilimleri Fakültesi öğrencisi Poyraz Dik olarak, VIAKEP.COM üzerinden siz değerli okurlara, bolca argümanlı makaleler yazma düşüncesindeyim. Alanım spor olduğu için, daha çok spor, sağlık, gelişim ve beslenme üzerine yazmayı öngörüyorum. Bunun yanında, ara ara felsefi yazılarımı da sizler ile buluşturmak istediğimi tebliğ ederim. İlginiz için hepinize teşekkürlerimi borç bilip, keyifli okumalar temenni ederim…

Bu konuyla ilgili yorumunuzu yazın